Sinh thời, dù luôn bận rộn với nhiều nhiệm vụ cách mạng nhưng Bác Hồ vẫn dành nhiều thời gian quan tâm đến thiếu niên, nhi đồng, bởi theo Bác, chính những thế hệ này sẽ là những chủ nhân tương lai của đất nước. Tình cảm, sự quan tâm, chăm sóc, giáo dục của Người qua những bức thư, lời dạy, bài viết gửi đến thiếu niên, nhi đồng cả nước nhân dịp Tết Thiếu nhi, Tết Trung thu, ngày khai trường,… mãi mãi khắc sâu và trở thành tài sản vô giá đối với các thế hệ thiếu niên, nhi đồng Việt Nam.

Thiếu nhi ở Trại nhi đồng thành phố Vinh (Nghệ An) chào đón Bác đến thăm (tháng 6/1967). Ảnh tư liệu.

Nhà thơ Tố Hữu đã từng viết: “Bác ơi tim Bác mênh mông thế. Ôm trọn non sông mọi kiếp người”. Trong muôn vàn tình thương yêu của Bác Hồ dành cho “mọi kiếp người” có một tình yêu bao la, đặc biệt dành cho thiếu niên, nhi đồng. Ngày 15/8/1945, nhân ngày Tết Trung thu độc lập đầu tiên của đất nước, Bác đã bày tỏ tình cảm của mình đối với thiếu nhi bằng lời lẽ rất giản dị, thắm đượm tình thương yêu: “Các em vui cười hớn hở. Già Hồ cũng vui cười hớn hở với các em. Vậy đố các em biết vì sao? Bởi vì Già Hồ rất yêu mến các em”. Ngày 01/6/1950,  nhân ngày Quốc tế thiếu nhi, Người viết: “Các cháu yêu quý! Ngày 01/ 6 là ngày của các cháu bé khắp cả các nước trên thế giới. Đáng lẽ tất cả các cháu đều được no ấm, được vui chơi, được học hành như trẻ con ở Liên Xô... Nhưng nước Việt Nam ta, vì giặc Pháp gây ra chiến tranh, chúng nó đốt nhà, giết người, cướp của. Cho nên, người lớn phải kháng chiến, trẻ con cũng phải kháng chiến. Bác thương các cháu lắm. Bác hứa với các cháu rằng: đến ngày đánh đuổi hết giặc Pháp, kháng chiến thành công, thì Bác cùng Chính phủ và các đoàn thể cùng cố gắng làm cho các cháu cùng được no ấm, đều được vui chơi, đều được học hành, đều được sung sướng” [2, tr.388]. Trước lúc đi xa, qua “Di chúc” thiêng liêng, Bác gửi muôn vàn tình yêu thương cho dân tộc Việt Nam, trong đó Bác không quên nhắc đến thế hệ thiếu niên, nhi đồng bằng những tình cảm đặc biệt: “Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng. Tôi cũng gửi lời chào thân ái đến các đồng chí, các bầu bạn và các cháu thanh niên, nhi đồng quốc tế”[4, tr.624].

Bác Hồ vui Tết Trung thu với các cháu thiếu nhi Trường Mẫu giáo Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ở Việt Bắc, ngày 15.9.1951. Ảnh tư liệu.

Không chỉ gửi gắm tình cảm qua mỗi bức thư, bài thơ, lời căn dặn mà Bác còn khẳng định vai trò của thiếu niên, nhi đồng Việt Nam đối với sự nghiệp cách mạng. Người khẳng định: “Người lớn cứu nước đã đành. Trẻ em cũng góp phần mình một tay. Tuổi nhỏ làm việc nhỏ. Tuỳ theo sức của mình”. Trong thư gửi nhi đồng toàn quốc nhân ngày Quốc tế thiếu nhi năm 1951, Bác viết: “Ngày 01/5, ngày của những người lao động thế giới tỏ tình đoàn kết, đấu tranh. Còn ngày 01/6 là ngày của các cháu nhi đồng trong thế giới tỏ tình đoàn kết và sức đấu tranh của mình...”. Hình thức đấu tranh của thiếu niên, nhi đồng mà Người đưa ra rất cụ thể, thiết thực trong đó cần “thi đua học tập, thi đua tăng gia sản xuất; thi đua giúp đỡ các gia đình thương binh, tử sĩ. Thế là các cháu đấu tranh”. Người nhấn mạnh: “Em bé Việt Nam, các cháu Bác Hồ, cũng nhiều em anh hùng. Trẻ con anh hùng chứng tỏ cả dân tộc anh hùng. Với chí khí anh hùng do lòng yêu nước và tinh thần quốc tế hun đúc, nhất định đánh tan được bọn đế quốc tham tàn”[3, tr.97].

Tầm nhìn chiến lược của Hồ Chí Minh ở chỗ, Người hiểu rằng thiếu niên, nhi đồng là chủ nhân tương lai của đất nước. Người khẳng định: “Thiếu niên, nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà”[4, tr.579]. Người yêu cầu toàn Đảng, toàn dân và tất cả mọi lực lượng quan tâm, chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng: “Vì vậy, chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân. Công tác đó phải làm kiên trì, bền bỉ”[4, tr.579]. Nhất quán tư tưởng ấy, trong Thư gửi các cháu thiếu niên Hợp tác xã Măng Non, thôn Phú Mẫn, xã Hàm Sơn, huyện Yên Phong (Bắc Ninh), gửi ngày 19/5/1969, Bác tiếp tục khẳng định: “Các cháu tuy tuổi còn nhỏ, cũng có thể làm những việc ích nước lợi dân. Các cháu là những người chủ tương lai của nước nhà”[4, tr.569]. Với niềm tin yêu lớn, trong bài Em bé Triều Tiên, Người nhấn mạnh: “Em bé Việt Nam, các cháu Bác Hồ, cũng nhiều em anh hùng. Trẻ con anh hùng chứng tỏ cả dân tộc anh hùng. Với chí khí anh hùng do lòng yêu nước và tinh thần quốc tế hun đúc, nhất định đánh tan được bọn đế quốc tham tàn”[3, tr.97].

Người còn căn dặn toàn Đảng, toàn dân và xã hội phải quan tâm chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng. Người dạy: “Chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân. Công tác đó phải làm kiên trì, bền bỉ”[4, tr.579]. Trong thư gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc, ngày 25/8/1950, Bác Hồ viết: “Giáo dục nhi đồng là một khoa học. Cách dạy trẻ, cần làm cho chúng biết yêu Tổ quốc,thương đồng bào, yêu lao động, biết vệ sinh, giữ kỷ luật, học văn hóa. Đồng thời phải giữ toàn vẹn tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên, tự động, trẻ trung của chúng, chớ nên làm cho chúng hóa ra già cả”. Ngay sau khi đất nước giành độc lập, trong mùa khai trường đầu tiên năm 1945 dưới chế độ Dân chủ Cộng hòa, Bác đã gửi thư cho học sinh bày tỏ sự quan tâm sâu sắc, sự kỳ vọng lớn lao vào thế hệ tương lai của đất nước: “Nước nhà mong chờ ở các em rất nhiều. Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”. Bác còn ân cần nhắc nhở thiếu niên, nhi đồng cả nước: “Mai sau, các cháu sẽ là Bác chủ của nước nhà. Cho nên ngay từ rày, các cháu cần phải rèn luyện đạo đức cách mạng để chuẩn bị trở nên bác công dân tốt, bác cán bộ tốt của nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh”.      

Bác Hồ đến thăm Trường Mẫu giáo nội trú đầu tiên của Quân đội tại Việt Bắc dịp sinh nhật của Người, ngày 19/5/1953. Ảnh tư liệu.

Thấm nhuần sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thiếu niên, nhi đồng, trong thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương giáo dục thiếu niên, nhi đồng và ban hành nhiều chính sách, văn bản pháp luật bảo vệ các quyền trẻ em. Từ Hiến pháp, Luật đến các văn bản dưới luật đã tạo thành một hệ thống pháp luật bảo vệ trẻ em phù hợp với thực tiễn trong nước và Công ước quốc tế về quyền trẻ em. Đặc biệt, vấn đề về quyền trẻ em đã được hiến định từ Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 1992 (gồm cả lần sửa đổi, bổ sung vào năm 2001) và Hiến pháp năm 2013 tiếp tục đề cập, quan tâm đến quyền trẻ em và bảo vệ quyền trẻ em. Khoản 1, Điều 37 Hiến pháp 2013 quy định: “Trẻ em được Nhà nước, gia đình, xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục, được tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em”. Tại Khoản 2, Điều 58 Hiến pháp 2013 đã quy định: “Nhà nước, xã hội và gia đình có trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ người mẹ, trẻ em, thực hiện kế hoạch hoá gia đình”.              

Quốc hội và Chính phủ đã ban hành các chính sách, văn bản pháp luật về chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Năm 2016, Quốc hội đã thông qua Luật Trẻ em. Quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng Luật Trẻ em là bảo đảm hài hòa các quyền trẻ em và nguyên tắc trong Công ước của Liên hiệp quốc và các điều ước quốc tế khác có liên quan. Luật Trẻ em đã thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em trong tình hình mới, ghi nhận đầy đủ các quyền của trẻ em và tiếp cận trên quyền của trẻ em.

Đặc biệt, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng tiếp tục khẳng định việc quan tâm, bồi dưỡng và giáo dục thế hệ trẻ vói nhiều nội dung và hình thức phù hợp, trong đó cần:“Quan tâm chăm lo công tác giáo dục, bồi dưỡng và bảo vệ trẻ em, thiếu niên, nhi đồng. Tăng cường giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp Nhân dân, nhất là thanh niên” [1, tr.143]. Đây cũng là những định hướng cơ bản nhằm chăm lo, giáo dục thiếu niên, nhi đồng trong thời gian tới.

Bác đã đi xa nhưng những lời căn dặn, hành động, tình cảm của Bác cho thiếu niên, nhi đồng sẽ mãi mãi khắc sâu trong tâm trí thiếu niên, nhi đồng nói riêng và mỗi người dân Việt Nam nói chung. Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Bác luôn là tấm gương sáng ngời cho chúng ta học tập và làm theo. Ngày nay, Đảng, Nhà nước và Nhân dân đang từng bước thực hiện tốt tư tưởng của Người về chăm sóc, bảo vệ, giáo dục và rèn luyện thiếu niên, nhi đồng sớm trở thành những công dân tốt, người chủ tương lai của đất nước như Bác từng dạy.

Nguyễn Minh Trí

Trường Chính trị thành phố Cần Thơ

-----------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, tập 6, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

3. Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, tập 7, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

4. Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, tập 15, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

5. Quốc hội, Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày 28/11/2013.

6. Quốc hội, Luật Trẻ em ngày 05/4/2016.