Đại hội XIV của Đảng đánh dấu bước ngoặt mang tính lịch sử, tập trung ý chí và khát vọng vươn mình của dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới, trong đó Văn kiện Đại hội chính là ngọn đuốc soi đường, cẩm nang hành động cho toàn hệ thống chính trị. Tuy nhiên, các thế lực thù địch đã và đang triệt để lợi dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để sản xuất, phát tán các thông tin giả mạo, xuyên tạc nội dung Văn kiện với tốc độ và quy mô lớn. Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải nhận diện đúng bản chất, thủ đoạn của các thế lực thù địch, từ đó xây dựng cách thức hóa giải linh hoạt, góp phần chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số.

Người dân tương tác với robot trước không gian triển lãm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong khuôn khổ Triển lãm "80 năm hành trình độc lập - tự do - hạnh phúc" _Ảnh: baochinhphu.vn.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng “là sự tổng kết sâu sắc về lý luận và thực tiễn; thể hiện ý chí, khát vọng của toàn Đảng, toàn dân quyết tâm xây dựng thành công một nước Việt Nam hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”⁽¹⁾. Tính kết tinh lý luận thể hiện rõ qua việc kế thừa thành tựu 40 năm đổi mới, đồng thời bứt phá bằng những tư duy chiến lược mới về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong thời đại số.

Thứ nhất, tư duy về động lực phát triển mang tính đột phá. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đặt khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ở vị trí trung tâm, coi đó là nền tảng để thay đổi chất lượng tăng trưởng. Đảng ta xác định: "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường"⁽²⁾. Tuy nhiên, Đảng cũng thẳng thắn nhìn nhận những rào cản hiện hữu, như tốc độ và sự bứt phá về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia còn chậm; quy mô, tiềm lực, trình độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia còn khoảng cách xa so với nhóm các nước phát triển. Từ đó, mục tiêu chiến lược được xác định không chỉ là "đuổi kịp" mà là "vượt lên" thông qua những cú hích về thể chế.

Thứ hai, định vị vai trò của con người và giáo dục trong cấu trúc sức mạnh quốc gia. Quan điểm của Đảng tại Đại hội XIV tiếp tục khẳng định con người là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực quan trọng nhất cho sự phát triển bứt phá. Để phát triển con người, giáo dục và đào tạo phải là quốc sách hàng đầu với yêu cầu đổi mới căn bản nền giáo dục, đưa giáo dục thoát khỏi tình trạng phát triển manh mún, lạc hậu, chưa đáp ứng được yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây chính là sự kết tinh giữa lý luận về phát triển bền vững và thực tiễn phát triển nguồn nhân lực trong nền kinh tế tri thức.

Thứ ba, sự thống nhất giữa mục tiêu chính trị và sức mạnh tinh thần từ văn hóa. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh, phát huy có hiệu quả giá trị văn hóa và tinh thần cống hiến của con người Việt Nam, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển đất nước. Quan điểm của Đảng coi xuất bản và truyền thông không chỉ là công cụ thông tin đơn thuần, mà là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, là bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trong kỷ nguyên vươn mình, việc bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng, khẳng định và phát huy vai trò trụ cột tư tưởng, văn hóa, bồi đắp tri thức, định hướng thẩm mỹ là nhiệm vụ sống còn để bảo đảm sự ổn định cho các mục tiêu kinh tế - xã hội.

Thứ tư, đổi mới phương thức lãnh đạo và kỷ luật đảng để bảo đảm thực thi. Đảng quyết tâm đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng nhằm tạo ra sự chuyển biến rõ nét về ý thức chấp hành kỷ luật, kỷ cương của cán bộ, đảng viên. Đảng phê bình tình trạng "nghị quyết thì đúng, tổ chức thực hiện thì yếu, chậm trễ, hiệu quả thấp mà không có ai chịu trách nhiệm cụ thể"⁽³⁾, đồng thời nhấn mạnh, "không được phép để sự yếu kém trong tổ chức và con người làm chậm bước tiến của quốc gia"⁽⁴⁾.

Mục tiêu chiến lược trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện tư duy quản trị quốc gia trong kỷ nguyên mới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, Đại hội XIV của Đảng đã “mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước với tầm nhìn dài hạn, mục tiêu rõ ràng, quyết tâm chính trị cao của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Đại hội đánh dấu bước chuyển tiếp quan trọng của sự nghiệp cách mạng; khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và năng lực lãnh đạo của Đảng trong định hướng tương lai của dân tộc trong bối cảnh thế giới biến đổi sâu sắc và phức tạp"⁽⁵⁾. Việc nhận diện đầy đủ giá trị lý luận này là tiền đề quan trọng để đấu tranh, phản bác các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch.

Trong bối cảnh bùng nổ của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo (AI) là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội, mặt khác, AI đang bị các thế lực thù địch, phản động triệt để lợi dụng nhằm thực hiện chiến lược "diễn biến hòa bình" trên không gian mạng, với các phương thức chủ yếu sau:

Một là, tạo thông tin giả mạo thông qua công nghệ Deepfake và Generative AI (trí tuệ nhân tạo tạo sinh). Đây là thủ đoạn nguy hiểm nhất, đánh trực tiếp vào nhận thức, niềm tin của công chúng thông qua thị giác và thính giác. Các thế lực thù địch sử dụng AI để tạo ra các video, hình ảnh, giọng nói giả mạo các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước; cắt ghép, lồng ghép những phát ngôn sai sự thật, đi ngược lại với tinh thần cốt lõi của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, gieo rắc sự hoài nghi về tính thống nhất trong Đảng.

Hai là, thao túng thuật toán và tạo lập "ma trận" dư luận ảo. AI được sử dụng để điều khiển hệ thống các tài khoản tự động (bot) với số lượng khổng lồ. Khi một nội dung xuyên tạc về Văn kiện được đăng tải, hệ thống bot này sẽ lập tức tương tác, chia sẻ và đẩy nội dung đó lên "top xu hướng" (trending). Thủ đoạn này tạo ra một "ảo giác số" về sự phản đối của dư luận đối với các quyết sách của Đảng. Từ việc sử dụng thuật toán nghiên cứu tâm lý, thói quen người dùng các phương tiện truyền thông xã hội, các thế lực thù địch phát tán những thông tin xuyên tạc Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đến những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương hoặc có nhận thức chưa đầy đủ.

Ba là, "vũ khí hóa" ngôn ngữ qua việc tự động trích dẫn và diễn giải sai lệch. Lợi dụng các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Model - LLM), các đối tượng thù địch xây dựng công cụ AI chuyên biệt để “mổ xẻ” từng câu chữ trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, bóc tách các cụm từ, các mục tiêu chiến lược ra khỏi ngữ cảnh hệ thống, dùng AI viết lại dưới dạng các bài phân tích “khách quan” nhưng mang dụng ý xấu, xuyên tạc định hướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam. Đáng nói là, AI tạo ra số lượng hàng nghìn bài viết chỉ trong thời gian ngắn, các thế lực thù địch, phản động đăng tải trên các phương tiện truyền thông xã hội, tạo sự “bao vây thông tin” khiến người đọc rơi vào ma trận thông tin sai lệch.

Bốn là, lợi dụng AI khoét sâu vào những điểm yếu về thực thi chính sách để phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng. Các thế lực thù địch dùng AI tự động tổng hợp, phân tích, phóng đại các vụ việc tiêu cực, sai phạm cá nhân, dùng logic hình thức để quy kết rằng những mục tiêu chiến lược trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng là "phi thực tế", "mị dân"(?!). Các thế lực phản động đã dùng AI tạo ra các biểu đồ, số liệu giả mạo nhằm phủ nhận những thành tựu của công cuộc đổi mới, tạo ra bức tranh tối màu về tương lai đất nước, hòng làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.

Năm là, tấn công vào các nền tảng tư tưởng, văn hóa thông qua xuất bản số. Lợi dụng sự dịch chuyển của văn hóa đọc trong thời đại số, các thế lực thù địch dùng AI để tạo lập các trang web, "nhà xuất bản ảo" phát tán các ấn phẩm điện tử giả mạo nội dung Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Bằng cách mạo danh các nhà xuất bản uy tín, thế lực thù địch, phản động tung ra các bản "giải mã Văn kiện" với những quan điểm phản động, dùng AI để đưa các tài liệu độc hại này lên vị trí ưu tiên khi người dùng internet tìm kiếm từ khóa về Đại hội XIV của Đảng.

Thủ đoạn lợi dụng AI của các thế lực thù địch không còn là những hành động đơn lẻ mà đã trở thành một chiến dịch “truyền thông đen” có tính hệ thống, mục tiêu rõ rệt và công nghệ hiện đại. Bởi vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh hiện nay không còn bó hẹp trong các phương thức truyền thống mà chuyển sang không gian tác chiến mới với sự thống trị của trí tuệ nhân tạo. AI không chỉ thay đổi phương thức sản xuất thông tin mà còn tạo ra những rào cản mang tính hệ thống, những thách thức đối với công tác bảo vệ trận địa tư tưởng trên không gian mạng:

Thứ nhất, đó là sự bất đối xứng về tốc độ và quy mô lan tỏa thông tin. Trong kỷ nguyên số, thông tin xuyên tạc được AI tạo lập có khả năng nhân bản và phát tán với tốc độ vượt xa khả năng rà quét và phản hồi của các cơ quan chức năng. Các đối tượng thù địch lợi dụng AI để tự động hóa quy trình sản xuất nội dung xấu độc, khiến không gian mạng ngập tràn các luồng quan điểm sai lệch về Văn kiện XIV của Đảng. Đảng ta đã thẳng thắn nhận định, "tốc độ và sự bứt phá về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia còn chậm"⁽⁶⁾. Sự "chậm" này không chỉ nằm ở khía cạnh kinh tế mà còn về mặt chính trị, khi hạ tầng công nghệ bảo vệ tư tưởng chưa tương xứng với sức công phá của các chiến dịch “truyền thông đen” chạy bằng AI.

Thứ hai, hạn chế trong khả năng nhận diện và "sức đề kháng" của công chúng. Công nghệ AI, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn và Deepfake đã xóa nhòa ranh giới giữa thật và giả, khiến việc nhận diện nội dung xuyên tạc ngày càng khó khăn. Một bộ phận cán bộ, đảng viên còn lơ là, mất cảnh giác, vô tình chia sẻ các thông tin sai lệch do AI tạo ra. Các thuật toán AI có khả năng rà quét và tổng hợp các "điểm nóng" dư luận về những hạn chế trong tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng, từ đó các thế lực phản động dùng AI tạo ra các bài phân tích mang tính kích động, thổi phồng những hạn chế, tạo tâm lý hoang mang trong dư luận.

Bên cạnh đó, sự lạc hậu của hạ tầng công nghệ và hành lang pháp lý là một rào cản lớn. Dù chúng ta coi chuyển đổi số là đột phá, nhưng thực tế việc chưa làm chủ được công nghệ chiến lược, công nghệ cốt lõi khiến việc xây dựng các "bộ lọc" AI chưa đủ mạnh để ngăn chặn tin xấu độc ngay từ đầu nguồn. Công tác xuất bản vốn là vũ khí tư tưởng sắc bén đang phải đối mặt với thách thức lớn, khi các sản phẩm xuất bản số giả mạo, nội dung rác do AI tạo ra tràn lan trên các nền tảng xuyên biên giới mà chưa có cơ chế quản lý triệt để; các thuật toán điều hướng dư luận từ các thế lực thù địch có lúc, có nơi lấn át thông tin chính thống.

Thực tiễn hiện nay tạo áp lực cao đối với đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng, văn hóa, đòi hỏi người cán bộ không chỉ giỏi về lý luận mà còn phải am hiểu về công nghệ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu hụt để tác chiến tư tưởng trên không gian mạng.

Trong kỷ nguyên số, không gian mạng đã trở thành "trận địa" tư tưởng chính yếu, nơi diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt giữa sự thật và những luận điệu xuyên tạc do các thế lực thù địch dùng AI hỗ trợ. Để bảo vệ nền tảng tư tưởng Đảng và giá trị cốt lõi của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, cần các giải pháp chủ động tấn công, thay vì chỉ dừng lại ở các biện pháp phòng ngự bị động, đồng bộ trên ba trụ cột: thể chế, công nghệ và con người.

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế quản trị không gian số quốc gia. Các thế lực thù địch thường lợi dụng các kẽ hở pháp lý và sự ẩn danh trên mạng để phát tán tin giả. Bởi vậy, chúng ta cần hoàn thiện hệ thống luật pháp về an ninh mạng, trong đó bổ sung các quy định cụ thể về quản trị AI và dữ liệu số. Việc xác lập trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới trong việc gỡ bỏ nội dung xuyên tạc do AI tạo lập là yêu cầu cấp thiết. Cần giám sát và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng công nghệ để tấn công vào nền tảng tư tưởng, bảo đảm mọi hoạt động trên không gian mạng đều phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật.

Thứ hai, thực hiện chiến lược "Dùng AI để trị AI", làm chủ công nghệ để bảo vệ chân lý. Chúng ta không thể chiến thắng các đòn tấn công bằng thuật toán nếu chỉ dựa vào phương thức thủ công. Đảng xác định, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia, do đó, chiến lược hóa giải phải bao gồm việc đầu tư xây dựng các hệ thống AI chính thống, có khả năng tự động rà quét, phát hiện và lập tức "gắn nhãn" các thông tin Deepfake hoặc tin giả.

Đặc biệt, cần phát triển hệ thống "Trợ lý ảo trí tuệ nhân tạo chính thống" để cung cấp thông tin, giải đáp thắc mắc về Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đến nhân dân một cách nhanh chóng, chính xác. Đây là cách thức để chúng ta chiếm lĩnh trận địa thông tin, không để khoảng trống cho các đối tượng thù địch lợi dụng. Khi làm chủ được công nghệ cốt lõi, chúng ta sẽ chuyển từ thế phòng ngự sang thế chủ động tiến công, bẻ gãy các chiến dịch “truyền thông đen” ngay từ nguồn phát.

Thứ ba, nâng cao "sức đề kháng số" và bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Sự thiếu hụt kỹ năng số và sự thiếu cảnh giác của một bộ phận đội ngũ cán bộ, đảng viên là khoảng trống lớn để các thế lực thù địch cài cắm những thông tin xấu độc. Bởi vậy, cần nâng cao nhận thức, năng lực, trình độ của cán bộ, đảng viên, nhân dân thông qua đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Nội dung giáo dục không chỉ dừng lại ở kiến thức chuyên môn mà phải bao gồm cả kỹ năng tư duy phản biện, để mỗi cá nhân là một "bộ lọc" thông minh, có khả năng nhận diện các thủ đoạn tinh vi của AI.

Thứ tư, phát huy vai trò chủ đạo của các cơ quan báo chí, xuất bản trong việc lan tỏa giá trị Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Hoạt động báo chí, xuất bản phải khẳng định vai trò là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Các cơ quan báo chí, nhà xuất bản đẩy mạnh chuyển đổi số, tạo ra các sản phẩm xuất bản đa phương tiện, sinh động, dễ tiếp cận về Văn kiện Đại hội XIV của Đảng để đẩy lùi các nguồn tin chưa kiểm chứng trên không gian mạng. Khi thông tin chính thống chiếm ưu thế về cả số lượng lẫn chất lượng và cách thức thể hiện, các luận điệu xuyên tạc của AI sẽ tự động bị đào thải khỏi môi trường số.

Thứ năm, xây dựng cơ chế phối hợp tác chiến đa tầng, đa lớp. Việc bảo vệ Văn kiện Đại hội XIV của Đảng không phải nhiệm vụ riêng lẻ của một số cơ quan chức năng, mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và các doanh nghiệp công nghệ. Chúng ta phải xây dựng được "thế trận quốc phòng toàn dân" và "thế trận an ninh nhân dân" trên không gian mạng. Sự thống nhất về ý chí và hành động là chìa khóa để đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đi vào cuộc sống.

Mỗi cán bộ, đảng viên, người dân cần nhận thức sâu sắc rằng, dù công nghệ AI có tinh vi đến đâu, bản lĩnh con người và sự thống nhất ý chí trong Đảng vẫn là nhân tố quyết định. Để hóa giải hiệu quả, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện thể chế đến việc chủ động làm chủ công nghệ và nâng cao “sức đề kháng” cho mỗi cán bộ, đảng viên. Khi chúng ta làm chủ được không gian số và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhanh chóng đi vào cuộc sống, chuyển hóa thành nguồn sức mạnh vật chất, đưa đất nước phát triển phồn vinh, văn minh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới./.

PGS, TS Mai Đức Ngọc
Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Báo chí và Tuyên truyền
(PV theo https://www.tapchicongsan.org.vn)

----------------

(1) GS, TS Tô Lâm: “Thu hẹp khoảng cách từ nghị quyết đến kết quả thực chất chính là thước đo bản lĩnh lãnh đạo, cầm quyền của Đảng”, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 7-2-2026, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/hieu-qua-phat-trien-va-su-hai-long-cua-nhan-dan-la-thuoc-do-cao-nhat-cua-viec-thuc-hien-nghi-quyet-dai-hoi-xiv-cua-dang
(2), (6) Xem: Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị, về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
(3), (4), (5) GS, TS Tô Lâm: “Thu hẹp khoảng cách từ nghị quyết đến kết quả thực chất chính là thước đo bản lĩnh lãnh đạo, cầm quyền của Đảng”, Tlđd